Atatürk İmzası Taşıyan, Muazzam ’İdeal Cumhuriyet Köyü’ Projesi

Ulu Önder, Başkomutan Mustafa Kemal Atatürk, yaşadığı dönemin ne denli ötesinde bir deha olduğunu pek çok kez bizlere göstermişti. Sadece askeri alanda değil, siyasetten bilime, felsefeye ve sosyolojiye kadar çoğu alanda sahip olduğu bilgi birikimi ve vizyonu ile Türkiye Cumhuriyeti adına bir lütuf olan Atatürk, Cumhuriyet'in ilk yıllarında da planladığı, hayata geçirmek istediği projeler ile günümüzde bile bizleri etkilemeyi başarmakta.

İşte bu projelerden biri de İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi. Cumhuriyetin ilk yıllarında bizzat Atatürk tarafından çizilip geliştirilen proje, Ulu Önderin vefatından sonra ise malesef arşivlerin yolunu tutmuş ve vizyonsuz liderlerin gölgesinde, bir güzel kopyalanarak çağımızın en büyük projeleriden birine dönüştürülmüş. Bize de öyle uzaktan bakmak kalmış. Şimdi gelin sizlere bu projeden bahsedelim.

Atatürk imzası taşıyan en önemli projelerden biri olan İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi, 1937 yılında Türkiye'nin tabandan kalkınması amacı ile hazırlanmıştı. "Köyle milletin efendisidir" sözünün de sahibi olan Ulu Önder, bu projesinde köylüye ve köylünün potansiyeline ne denli önem verdiğini de göstermektedir. Atatürk’ün üzerinde çalışarak uygulanmasını istediği bu proje, Cumhuriyetin ilk tarih profesörlerinden Afet İnan’ın “Devletçilik İlkesi” ve “Cumhuriyetin Ellinci Yılı İçin Köylerimiz” adlı kitaplarında yer almıştır.

Afet İnan, aslını Türk Tarih Kurumuna bağışladığı, Atatürk’ün "İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi"nin belgesini, Trakya Umumi Müfettişi General Kazım Dirik’ten aldığını ve Atatürk’ün bu projeyi onaylayıp geliştirerek uygulanmasını istediğini belirtmiştir.

Atatürk'ün vefatında sonra projenin üzerine oldukça düşen Afet İnan, Cumhuriyet'in 50. yılında tekrar gündeme gelen projenin hayata geçirilmesi için çeşitli devlet kurumlarına mektuplar göndermiş, hatta proje için özel çalışma atölyeleri bile kurmuş ve finansman sorununun çözülmesi için meclise yasa tasarısı sunulmasına da önayak olmuştur. Ancak proje bir türlü hayata geçirilememiştir.

Atatürk tarafından çağdaş, çevreci bir köy yaratma amacı ile yapılmış bu proje, daire şeklinde bir yerleşim planına sahipti. Merkezinde küçük daire ve etrafında gittikçe genişleyen dört daire şeklinde olan proje, dört parçalı köy planı ve dışa doğru giden altı yol barındırmaktaydı. Okul, cami, köy konağı, sağlık ocağı, otel–han, çocuk bahçesi ve fabrika dahil toplam 43 yapı bulunan planda, köyün orta yerine yapılacak ‘anıt’ın etrafında da sosyal tesisler, terzi, bakkal, berber gibi mekanlar da yer alıyordu.

Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü’nde yer alan kurumlar, yapılar ve alanlar şunlardır:

1. Okul ve Tatbikat Bahçesi
2. Öğretmen Evi
3. Halk Odası
4. Köy Konağı
5. Konuk Odası
6. Okuma Odası
7. Konferans Salonu
8. Otel Han
9. Çocuk Bahçesi
10. Köy Parkı
11. Telefon Santralı ve Köy Söndürgesi
12. Radyolu Köy Gazinosu
13. Ebe ve Sağlık Kurucusu
14. Tarımbaşı
15. Hayvan Sağlık Kurucusu
16. Sosyal Kurumlar
17. Ziraat ve Et İşleri Müzesi
18. Gençler Kulübü
19. Hamam
20. Etüv Makinesi
21. Köy Yunak Yeri
22. Cami
23. Revir
24. Kooperatifler
25. Köy Dükkanları
26. Spor Alanı
27. Damızlık Tavuk, Tavşan ve Arı İstasyonları
28. Damızlık Ahır
29. Kanara
30. Mandıra
31. Değirmenler
32. Fabrika
33. Asri Mezarlık
34. Hayvan Mezarlığı
35. Kireç, Taş, Tuğla ve Kiremit Ocakları
36. Yonca ve Hayvan Pancar Tarlası
37. Koruluk
38. Köy Gübreliği
39. Fenni Ağıl
40. Pazar Yeri ve Köy Zahire Locası
41. Aşım Durağı
42. Panayır Yeri
43. Selektör Binası

Görselin büyük ve detaylı haline buradan ulaşabilirsiniz.

İşte Atatürk'ün, uygulandığı halde aşiret, tarikat eksenli "feodal yapıyı" yok ederek, kalkınmayı ve aydınlanmayı tabandan, köyden başlatacak; merkezinde insan,hayvan ve doğa olan bir akıllı projesi bu şekilde idi. Günümüz projeleri ile kıyaslandığında hem çevre bilinci, hem de yaşayan halkın faydalanabileceği onlarca şeyi barındırması ile Atatürk'ün projesinin ne kadar muazzam olduğu su götürmez bir gerçek.

Ancak eğitim seviyesi yerlerde, bilim ve ilimin karşısında olan devlet adamları yüzünden bu proje hayata geçirilemediği gibi bir de avuçlarımızın içinden kayıp gitmiştir. Şöyle ki; Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi, dünya çapında bir hareket olan ve “tüm insanlığın iyiliği için bilimsel yöntemlerle büyük bir sosyal kalkınmayı” savunan Zeitgeist Hareketi tarafından geleceğin “Venüs Projesi” olarak dünyaya sunulmuştur.

Dünyayı kasıp kavuran Zeitgeist filmlerinde anlatılan “Venüs Projesi” dikkatle incelendiğinde Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’nden (ç)alıntı olduğu görülecektir. 1916 yılında doğan Jacque Fresco, şu sıralarda Venüs Projesi’nin yaratıcısı olarak anılmaktadır.

Zeitgeist Hareketi, 3. filminde Venüs Projesi’ni anlatmıştır. Proje, gelecekteki medeniyetin nasıl planlanması gerektiğine dair tespitlerde ve ön görülerde bulunmaktadır. Filmde, Venüs Projesi’yle ilgili çizimler yer almakta ve teknoloji ile çevrenin ideal kullanımından bahsedilmektedir. Ve Venüz Projesinin çizimlerine baktığımızda Atatürk'ün projesi ile ne denli benzerlik gösterdiği anlaşılmaktadır.

Atatürk'e ve dehasına bir kez daha hayran kalmamak elde değil. Fakat bu muazzam proje de Cumhuriyetin ilk yıllarındaki çoğu projemizde olduğu gibi bir şekilde sessiz sedasız harcanmıştır...