Paylaş
0
Giyilebilir teknolojiler, dışarıdan sıradan bir güneş gözlüğü gibi görünen ancak arka planda devasa bir veri toplama mekanizması olarak çalışan Meta Ray-Ban akıllı gözlükleriyle yeni ve ürkütücü bir gizlilik tartışmasının merkezinde.
Sadece 2025 yılı içinde 7 milyon adet satılan Meta Ray-Ban, kullanıcıların hayatını kolaylaştırmayı vaat ederken, aynı odada bulunan ancak hiçbir şeye onay vermemiş sıradan insanların en mahrem anlarını dünyanın öbür ucundaki tanımadıkları kişilerin ekranlarına taşıyor olabilir.
Görüntüler Kenyalılar tarafından izleniyor olabilir
Yapay zekâ sistemlerini eğitmek için toplanan verilerin otomatik olarak ve kimliksizleştirilerek işlendiği düşünülüyordu ancak ortaya çıkan son bilgilere göre Meta'nın sistemi bu şekilde işlemiyor.
İddialara göre gözlüklerin kaydettiği görüntüler Kenya'daki taşeron işçiler tarafından manuel olarak inceleniyor. Sistemin yüzleri ve özel bilgileri gizlemesi gereken yazılımı sürekli çöküyor. Bu durum, saatlik birkaç dolar kazanan veri etiketleme işçilerinin insanların giyinme/soyunma anlarını, banyo görüntülerini, cinsel yaşamlarını, masada duran banka kartlarını ve tıbbi belgelerini tamamen sansürsüz bir şekilde izlemesine yol açıyor.
Asıl tehlike rızası olmayan üçüncü kişiler
Bu skandalın en çarpıcı ve hukuki olarak en sorunlu kısmı ise "rıza" kavramı. Meta, tüm bu veri işleme süreçlerinin gizlilik politikasında yer aldığını ve kullanıcıların bunu kabul ettiğini savunuyor ancak bu savunma devasa bir mantık hatası barındırıyor çünkü sözleşmeyi sadece gözlüğü takan kişi imzalıyor.
Eğer akıllı gözlük takan bir arkadaşınız, akrabanız veya bir yabancı sizin evinize, yatak odanıza veya doktorunuzun ofisine girerse, sizin hiçbir rızanız olmamasına rağmen kayda alınıyorsunuz. Bu senaryoda siz Meta'nın bir müşterisi değil, yapay zekâyı eğitmek için rızası dışında veri toplanan, "etiketlenen bir ürün" konumuna düşüyorsunuz.
Geçmişte Google Glass, kamerası çok belirgin olduğu için toplumdan büyük tepki görmüş ve birçok mekâna girişi yasaklanmıştı. Meta ise gözlükleri klasik ve "normal" bir Ray-Ban gibi tasarlayarak bu sosyal engeli aştı ancak gizlilik problemini çözmek yerine onu görünmez kıldı.
Avrupa Birliği harekete geçti
Bu kitlesel gözetim mimarisi, Avrupa Birliği'nin radarına çoktan girmiş durumda. Avrupa Parlamentosu üyeleri (MEP), GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü) ihlalleri gerekçesiyle Avrupa Komisyonu'na resmî soruşturma taleplerini iletti. Avrupa veri koruma yasaları, veri toplanan herkesin rızasını şart koşuyor. Gözlüklerin tasarımı gereği kadraja giren üçüncü kişilerden onay alması imkânsız olduğu için, sistemin temelden yasalara aykırı olduğu düşünülüyor.
AB eğer GDPR kurallarını sert bir şekilde uygularsa, Meta ya insan incelemesini Avrupa'da tamamen kapatmak ya da milyarlarca dolarlık cezaları göze almak zorunda kalacak.
Peki bu süreçte nelere dikkat etmeliyiz?
Sayıları giderek artan ve hedefin 50 milyon kullanıcıya ulaşmak olduğu bu teknoloji karşısında, bireylerin kendi gizliliklerini korumak için ekstra dikkatli olması gerekiyor.
- Özellikle kalın çerçeveli ve köşesinde küçük bir lens bulunabilecek Ray-Ban ve benzeri akıllı gözlük takan kişilere karşı dikkatli olun. Karşınızdaki kişinin sizi kaydedip kaydetmediğini dışarıdan anlamak her zaman kolay değil.
- Evinize, ofisinize veya özel alanlarınıza giren misafirlerden, bu tür giyilebilir teknoloji cihazlarını çıkarmalarını veya kapatmalarını rica edin. Bu, tıpkı evinize girerken ayakkabı çıkarılması gibi yeni bir dijital görgü kuralı hâline gelmek zorunda.
- Banka kartları, kimlikler, hastane raporları veya işle ilgili gizli belgelerinizi, başkalarının (ve onların takabileceği akıllı gözlüklerin) görüş alanında açıkta bırakmamaya özen gösterin.
- Eğer bu cihazlardan birini kullanıyorsanız, ailenizi, arkadaşlarınızı ve çevrenizdeki insanları rızaları dışında Meta'nın veri tabanına ve denetçilerin ekranlarına sunduğunuzun farkında olun. Kapalı alanlarda veya özel anlarda kayıt özelliklerini fiziksel olarak kapatın, mümkünse kullanmayın.
Kameralı giyilebilir teknolojilerin sokaklarda, evlerde ve iş yerlerinde dolaşan milyonlarca "gözetim noktasına" dönüştüğü bu yeni çağda, "mahremiyet" artık kendiliğinden var olan bir hak değil ancak aktif olarak talep ettiğinizde koruyabileceğiniz bir lükse dönüşmüş durumda. Burada tercih de sonuçları da sizin elinizde...
